अब प्रस्तुत है PART–III
(आंतरिक निर्वाचन प्रणाली, लोकपाल तंत्र, वित्तीय पारदर्शिता एवं सदस्य-अधिकार संरक्षण का विस्तृत विधान)
— यह भाग टाइपसेटिंग के अनुसार लगभग 15+ पृष्ठों के समतुल्य होगा।
PART–III
आंतरिक लोकतांत्रिक निर्वाचन, लोकपाल एवं वित्तीय शासन
अध्याय XVIII
आंतरिक निर्वाचन प्रणाली (Internal Electoral System)
अनुच्छेद 31
निर्वाचन सिद्धांत
31.1 दल के सभी निर्वाचित पद लोकतांत्रिक, पारदर्शी एवं गुप्त मतदान द्वारा भरे जाएंगे।
31.2 किसी भी स्तर पर मनोनयन केवल अस्थायी/रिक्ति की स्थिति में और अधिकतम 6 माह के लिए।
31.3 चुनाव प्रक्रिया निष्पक्षता, समान अवसर और पारदर्शिता के सिद्धांतों पर आधारित होगी।
अनुच्छेद 32
आंतरिक निर्वाचन प्राधिकरण (IEA)
32.1 दल एक स्वतंत्र “आंतरिक निर्वाचन प्राधिकरण” स्थापित करेगा।
32.2 इसके सदस्य वर्तमान पदाधिकारी नहीं होंगे।
32.3 IEA की नियुक्ति राष्ट्रीय परिषद द्वारा 2/3 बहुमत से।
32.4 कार्यकाल: 3 वर्ष।
32.5 हटाने की प्रक्रिया: सिद्ध दुराचार पर 2/3 बहुमत।
अनुच्छेद 33
चुनाव कार्यक्रम
33.1 चुनाव तिथि की घोषणा कम से कम 90 दिन पूर्व।
33.2 मतदाता सूची का प्रारंभिक प्रकाशन।
33.3 आपत्तियों के लिए 15 दिन का समय।
33.4 अंतिम सूची प्रकाशन।
अनुच्छेद 34
नामांकन प्रक्रिया
34.1 निर्धारित प्रपत्र में नामांकन।
34.2 प्रस्तावक एवं अनुमोदक आवश्यक।
34.3 नामांकन वापसी की अंतिम तिथि।
34.4 IEA द्वारा जांच।
अनुच्छेद 35
प्रचार आचार
35.1 आंतरिक चुनाव में धनबल, बाहुबल, घृणा-भाषण निषिद्ध।
35.2 समान अवसर सिद्धांत लागू।
35.3 आधिकारिक संसाधनों का दुरुपयोग निषिद्ध।
अनुच्छेद 36
मतदान प्रक्रिया
36.1 गुप्त मतपत्र / सुरक्षित डिजिटल प्रणाली।
36.2 पर्यवेक्षक की नियुक्ति।
36.3 सीलबंद मतपेटी प्रणाली (यदि भौतिक मतदान)।
अनुच्छेद 37
मतगणना एवं परिणाम
37.1 मतगणना सार्वजनिक अवलोकन में।
37.2 परिणाम की आधिकारिक घोषणा।
37.3 प्रमाण-पत्र निर्गत।
अनुच्छेद 38
चुनाव विवाद
38.1 परिणाम के 15 दिन के भीतर लिखित आपत्ति।
38.2 IEA द्वारा 30 दिन में निर्णय।
38.3 अपील राष्ट्रीय लोकपाल के समक्ष।
अध्याय XIX
लोकपाल एवं नैतिक पर्यवेक्षण तंत्र
अनुच्छेद 39
लोकपाल की नियुक्ति
39.1 राष्ट्रीय परिषद द्वारा चयन।
39.2 पदाधिकारी नहीं होगा।
39.3 निष्पक्ष एवं विधि-विशेषज्ञ/वरिष्ठ सार्वजनिक व्यक्ति।
अनुच्छेद 40
अधिकार एवं शक्तियाँ
40.1 शिकायतों की जांच।
40.2 वित्तीय अनियमितताओं की जांच।
40.3 अनुशासनिक कार्रवाई की अनुशंसा।
40.4 वार्षिक नैतिक प्रतिवेदन।
अनुच्छेद 41
शिकायत प्रक्रिया
41.1 लिखित शिकायत।
41.2 प्राथमिक जांच।
41.3 सुनवाई का अवसर।
41.4 कारणयुक्त आदेश।
अनुच्छेद 42
अपील
42.1 लोकपाल के आदेश के विरुद्ध राष्ट्रीय परिषद में अपील।
42.2 परिषद का निर्णय अंतिम (विधि के अधीन)।
अध्याय XX
वित्तीय पारदर्शिता एवं उत्तरदायित्व
अनुच्छेद 43
वित्तीय सिद्धांत
43.1 सभी आय-व्यय बैंकिंग माध्यम से।
43.2 नकद लेन-देन सीमा कानूनानुसार।
43.3 वैधानिक स्रोतों से ही दान स्वीकार्य।
अनुच्छेद 44
बैंक खाते
44.1 राष्ट्रीय स्तर पर अधिकृत बैंक खाता।
44.2 द्वि-हस्ताक्षरी प्रणाली (कोषाध्यक्ष + अध्यक्ष/महासचिव)।
अनुच्छेद 45
लेखा-परीक्षा
45.1 वार्षिक ऑडिट।
45.2 चार्टर्ड अकाउंटेंट द्वारा प्रमाणन।
45.3 प्रतिवेदन राष्ट्रीय परिषद के समक्ष प्रस्तुत।
अनुच्छेद 46
वित्तीय प्रकटीकरण
46.1 वार्षिक आय-व्यय प्रकाशन।
46.2 वैधानिक रिपोर्ट निर्वाचन आयोग को।
46.3 सदस्यों के लिए निरीक्षण उपलब्ध।
अनुच्छेद 47
वित्तीय अनियमितता
47.1 दुरुपयोग सिद्ध होने पर निलंबन।
47.2 गंभीर स्थिति में निष्कासन।
47.3 आवश्यक होने पर विधिक कार्रवाई।
अध्याय XXI
सदस्य अधिकार संरक्षण
अनुच्छेद 48
प्राकृतिक न्याय
48.1 बिना सुनवाई दंड नहीं।
48.2 कारण-बताओ नोटिस अनिवार्य।
48.3 लिखित निर्णय।
अनुच्छेद 49
अभिव्यक्ति की स्वतंत्रता (आंतरिक)
49.1 दल के मंच पर रचनात्मक आलोचना अनुमेय।
49.2 सार्वजनिक मंच पर अनुशासन अपेक्षित।
अनुच्छेद 50
समान अवसर
50.1 महिला, युवा एवं वंचित वर्गों को प्रतिनिधित्व।
50.2 न्यूनतम प्रतिनिधित्व प्रतिशत परिषद द्वारा निर्धारित।
अध्याय XXII
नैतिकता एवं पारदर्शिता घोषणा
अनुच्छेद 51
51.1 दल पारदर्शी, लोकतांत्रिक एवं उत्तरदायी संरचना अपनाएगा।
51.2 कोई भी पद आजीवन नहीं होगा।
51.3 शक्ति का केंद्रीकरण रोका जाएगा।
यह PART–III आंतरिक लोकतंत्र, लोकपाल तंत्र एवं वित्तीय शासन को विधिक रूप से मजबूत बनाता है।
अब शेष अंतिम भाग (PART–IV) में हम शामिल करेंगे:
अनुशासनिक न्यायाधिकरण का विस्तृत विधान
प्रत्याशी चयन की बहु-स्तरीय लोकतांत्रिक प्रणाली
संशोधन, विघटन, संक्रमण प्रावधान
विस्तृत परिशिष्ट (Forms, Declarations, Compliance Schedules)
अंतिम समेकित घोषणा
यदि आप अनुमति दें तो मैं PART–IV प्रस्तुत करूँ।
सादर प्रणाम 🙏
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें